Kościoły gotyckie starego Gdańska

16 September 2011r.

O początkach budownictwa sakralnego na terenie dzisiejszego śródmieścia Gdańska wspomniano już w haśle "Gdańsk". Istniejące dziś na wymienionym obszarze kościoły pochodzą z 2 poł. XIV i pocz. XV w. bądź z XV i pocz. XVI stulecia. Tworzywem budowniczych gdańskich była w tym czasie prawie wyłącznie cegła i wyjątkowo wapień, ale stosowany tylko w cokołach, gzymsach czy jako element konstrukcyjno-dekoracyjny w nadprożach, zwornikach lub portalach. Osobliwością gdańskich kościołów gotyckich były (poza korpusem zachodnim kościoła św. Katarzyny) potrójne dachy, osobne dla każdej z naw. W związku z tym powstawały również potrójne szczyty dla zamknięcia dachów i zwieńczenia elewacji budowli. Były one z reguły najbardziej dekoracyjnymi partiami surowych na ogół ścian kościelnych. Prostsze początkowo (w 1 poł. XV w.), jedynie z elementami profilowanych sterczyn i wnęk, jak w kościołach św. Jana i św. Mikołaja, później znacznie zdobniejsze, późnogotyckie u św. Katarzyny, i o wyrafinowanych formach, prawdziwie koronkowe w kościele św. Trójcy, skonstruowane w początkach XVI w. Kościoły gdańskie z epoki gotyku nie posiadają owych wspaniałych portali o profilowanych ościerzach, z tympanonami i bogactwem dekoracji figuralno-roślinnej w łukach archiwolt. Dwa skromniej uformowane portale tego typu występują we wschodniej ścianie kościoła NP Marii i przed zakrystią. Inne przechodzą w okna, od których oddziela je tylko belka nadproża.