Turystyka w Polsce

Mierzeja Helska

17 October 2011r.

Nazywana jest również Półwyspem Helskim. Zbudowana została w ciągu ostatnich paru tysięcy lat z piasków niesionych przez fale i prądy morskie i budowana jest dalej, o czym świadczy przedłużanie się jej, ale także i niszczenie na niektórych odcinkach podczas sztormów. Wyłonione z morza masy piasku wiatr formował w pasma wydm, niskie w części zachodniej, a osiągające wysokość ponad 23 m na wschód od Juraty. Mierzeja Helska ciągnie się od Kępy Swarzewskiej w kierunku południowo-za-chodnim na przestrzeni około 34 m. Jej szerokość w części zachodniej wynosi od 200 do 500 m, w środkowej dochodzi pod Jastarnię do 1100 m, a we wschodnim odcinku, opodal Helu do 2900 m. Najstarsza mapa Mierzei Helskiej wykonana została w 1490 r. Wśród późniejszych, pochodzących z XVI i XVII w. wyróżnia się dokładnością mapa Fryderyka Getkanta z 1637 r. Najbardziej znana i rozpowszechniana to mapa Samuela Pufendorfaz 1696r" ukazująca jednak nie półwysep, ale sześć wysepek, podobnie jak i mapa Rizzi Zanonniego z 1772 r. Można jednak mniemać, iż ukazane przez nich przesmyki były jedynie czasowymi przerwami wału piaszczystego, powstałymi podczas sztormów, ale zasypanymi następnie przez morze i wiatr. Podawana jest bowiem informacja, że jeszcze w średniowieczu jeżdżono wozami po śledzie do Helu. Cały pas wydmowy na Mierzei Helskiej pokryty jest lasem, a młodsze wydmy od strony plaży roślinnością, utrwalającą lotne piaski. Należy do niej np. wydmuchrzyca piaskowa, honkenia, piaskownica zwyczajna i inne. Prawdziwą ozdobą wydm jest urodziwy oset - mikołajek, symbol roślinności nadmorskiej, niszczony, niestety, bezmyślnie przez letników i należący dziś do rzadkości. Mierzeja Helska słynie z walorów przyrodniczych, klimatycznych i wypoczynkowych oraz z warunków do uprawiania sportów wodnych. Cały pas piasku od strony pełnego morza jest znakomitą plażą, występuje tu zazwyczaj duży ruch fal, ceniony przez kąpiących się. W porcie rybackim w Jastarni znajduje się ośrodek żeglarski z przystanią dla jachtów. Corocznie w okresie letnim kieruje się na Mierzeję Helską potężna i budząca grozę u miłośników przyrody i krajobrazu inwazja turystów i letników (około 1 mlngości w 3-4 miesiącach). Rezultatem pobytu takiej masy ludzi są zniszczenia, których przyroda nie jest w stanie zaleczyć. O katastrofalnych następstwach beztroskiego stosunku wczasowiczów do roślinności i wydm niech mówią choćby urywki z listu znanej literatki Barbary Wachowicz, zamieszczonego w sierpniu 1977 r. w gdańskim "Dzienniku Bałtyckim". Oto one: Ratujcie Hel! Woła ona w tytule korespondencji. Niech ktoś ... podjedzie tu i ujrzy ten rozpaczliwy obraz... Z rosnącą zgrozą obserwuję więc proces straszliwej dewastacji półwyspu! Wytłoczona roślinność nad zatoką. Połamane drzewa.. Bandy wandali przechodzą setki razy dziennie -...przez wydmy, lamią plotki, depcą, wbijają w ziemię mikołajki... próbowałam interweniować. Cudzoziemcy udawali, że nie rozumieją! Rodacy... odpowiadali arogancko, a nawet agresywnie: A cóż to panią obchodzi? Zniszczeniom ma zapobiec utworzenie na zagrożonym obszarze Nadmorskiego Parku Krajobrazowego, w którym obowiązują przepisy o ochronie przyrody, mające na celu uratowanie bezcennego środowiska od zagłady. Ślady zamieszkania Mierzei Helskiej pochodzą sprzed około 2000 lat. Obecnie mieszkają na niej głównie Kaszubi, którzy od początków powstania istniejących miejscowości zajmowali się rybołówstwem. Jedynie powstała przed wojną Jurata pełniła wyłącznie funkcję letniska. Rybacy łączyli się w zespoły, tzw. maszoperie. Każda maszoperia w danej miejscowości miała ściśle wyznaczony teren połowów, zmieniany kolejno co roku. Po każdym zakończeniu połowów następował podział zdobyczy między maszopów. Przydział otrzymywały również wdowy i sieroty po rybakach, a także nauczyciel i ksiądz. Wśród ludności Chałup i Kuźnicy żyje pamięć o warowniach zbudowanych w sąsiedztwie osad na polecenie króla Władysława IV. Stanęły one w 1635 r., a wzniósł je Jan Pleitner, inżynier królewski. Jedna z nich o nazwie Władysławowo, usytuowana w rejonie Chałup zajmowała obszar o wymiarach 300 x 150 m, obsadzona była załogą i artylerią w celu obrony polskiego wybrzeża. Towarzyszący królowi w czasie wizytacji twierdzy Janusz Radziwiłł pisało niej następująco: J.K. Mć bardzo dobrze opatrzył i szańc potężny, Władysław nazwany, na szyjej, na której Hel leży między dwiema morzami zbudował tak wielki, że dobrej osady miasto w nim być może... i chce. żeby tam nowa Genua była... Opodal Władysławowa, w pobliżu dzisiejszej Kuźnicy zbudował Pleitner mniejszy szaniec, nazwany po łacinie w 1641 r. fortalitium Casimirianum. czyli Kazimierzowo. W "Regestrze wydatków z prywatnych JKMci pieniędzy na potrzeby Rzptej", datowanym 15 XII 1635 r. czytamy, że król zapłacił Panu Pleitnerowi za fortyfikację Władysławowa 20 000 zł. Kolejny rozdział w historii budownictwa fortyfikacyjnego na Mierzei Helskiej zapisały lata trzydzieste obecnego stulecia. Powstał wówczas na przestrzeni od Wielkiej Wsi (dziś Władysławowo) włącznie, aż do krańca mierzei zespół obiektów obronnych ze stanowiskami dla oddziałów piechoty i artylerii. Potężną pozycją obronną był zespół 4 schronów bojowych, zamykających na całej szerokości (na pn. zach. od Jastarni) przejście w kierunku Helu. Trzonem artylerii nadbrzeżnej, broniącej wschodniej części mierzei była tzw. bateria cyplowa (im. H. Laskowskiego) składająca się z 4 dział kal. 152,4 mm, 2 dział kal. 75 mm oraz zespołu karabinów maszynowych. Od dnia 1 IX 1939 r. bronił omawianego obszaru baon "Hel" z pododdziałami o łącznej sile 1197 ludzi. Cała załoga polska liczyła niecałe 4000 ludzi. Po ciężkich walkach załoga polska skapitulowała. Układ kapitulacyjny podpisany został w dniu 1 października 1939 r. w Grand Hotelu w Sopocie. W ciągu nocy zniszczono lub zatopiono cenniejsze wyposażenie i amunicję oraz dokumenty. W ciągu 2 października Niemcy zajęli Mierzeję Helską i bazy wojskowe. Z ówczesnych umocnień zachowało się szereg bunkrów, z których 5 z głównej pozycji obronnej pod Jastarnią przekazało Dowództwo Marynarki Wojennej (7 VI 1977 r.) Oddziałowi PTTK w Helu do zagospodarowania dla celów turystycznych. Również w Helu udostępniło wojsko jedno ze stanowisk artyleryjskich z 1939 r., zbudowane w połowie lat trzydziestych wg projektu por. inż. W. Dołęgi-Otockiego. W 1945 r. zgrupowanie wojsk niemieckich na Mierzei Helskiej liczyło w początkach kwietnia około 200 tys. żołnierzy. Większość ewakuowała się morzem. 9 maja nastąpiła kapitulacja. Do niewoli radzieckiej dostało się około 60 tys. ludzi. Wyzwolenie Helu przyniosło wolność ostatniemu skrawkowi polskiego wybrzeża.

wczasy, Mierzeja Helska, Półwysep Helski, fortyfikacje, Hel, Jastarnia