Turystyka w Polsce

Orunia

17 October 2011r.

Orunia Nad potoczkiem Orania (dziś Oruński Potok) powstała w średniowieczu wioska podgdańska, którą wzmiankuje zapis źródłowy z 1356 r., a która w 1338 r. uzyskała prawo chełmińskie. Osada słowiańska istniała tu zapewne już we wczesnym średniowieczu i z tego czasu zachowała się duża łódź do przewożenia towarów i dwie inne, odkryte w Oruni na obszarze starorzecza. W czasie lokacji wsi w 1338 r. czynny był w niej młyn i karczma, a w początkach XV w. wzmiankowane są 3 karczmy i tartak. Leżąca przy głównym szlaku handlowym (via mercatorum) i pod bramami potężnego Gdańska, miała Orunia duże możliwości rozwoju i rzeczywiście kwitła gospodarczo w okresach pokoju. Podczas wojen natomiast palono ją i grabiono np. wiatach 1454,1520,1577,1627, 1656, 1734, 1807 i 1813. W 1410 r., po zwycięstwie pod Grunwaldem Władysław Jagiełło podarował Orunię Gdańskowi, a ponowił ten dar w 1454 r. Kazimierz Jagiellończyk. Odtąd Orunia wchodziła w skład posiadłości gdańskich. Patrycjusze gdańscy już w XVI w. zaczęli, podobnie jak w Oliwie i Sopocie, wykupywać w Oruni grunta, budować dworki i zakładać parki, ogrody warzywne i sady. Jednym z nich był Andrzej Schopenhauer, przodek znanego filozofa Artura Schopenhauera. Sławny byl oruński dwór i park przy zbiegu dzisiejszych ulic Raduńskiej i Nowiny. Od 1580 r. należał on kolejno do wybitnych rodzin patrycjuszowskich, m.in. Schachmannów, Czirenbergów, Grodków, a w 1814 r. nabył posiadłość Friedrich Hoene, który doprowadził park do świetności i wybudował, względnie przebudował, istniejący dworek. Jego córka Emilia podarowała piękny park oruński Gdańskowi. Zdewastowany i zaniedbany park poddany został w latach 1975-79 gruntownej renowacji i modernizacji z zachowaniem jednak dawnej sieci dróg i ścieżek. Zajmuje on obszar o pow. 11 ha, obejmuje dwa wzniesienia, stawki i potoczek. Do zabytków Oruni zaliczyć można prócz dworku i parku kilka domów z końca XVIII i 1 poł. XIX w. przy ul. Jedności Robotniczej oraz neogotycki kościół z 1823 r., wzniesiony według projektu K.F. Schinkla. Jak widać z istniejącego budownictwa mieszkaniowego, Orunia była osiedlem biedoty gdańskiej, w tym rzemieślników, którzy osiedlali się na tym terenie w XVII i XVIII w. Napływało tu również w XIX i w XX w. dużo ludności z Kaszub, w poszukiwaniu pracy w portowo-przemyslowym Gdańsku. W granice miasta włączono Orunię dopiero w 1933 r. Awans ten nie przyczynił się do zmiany krajobrazu architektonicznego i wyeliminowania licznych ruder i chałupek, które dopiero po ostatniej wojnie zaczęły powoli ustępować lub przechodzić gruntowne remonty. Wokresie powojennym powstało na tym terenie szereg zakładów przemysłowych i przedsiębiorstw, a ostatnio przystąpiono do budowy w Oruni i sąsiadującym z nią Chełmie dużego osiedla mieszkaniowego dla 40 tys. osób. Będzie to jedna z połaci ogromnego kompleksu urbanistycznego o roboczej nazwie "Gdańsk-Południe", który stanąć ma w najbliższych 15 latach na obszarze kilkunastu miejscowości (głównie wsi podmiejskich) o pow. 7000 ha i pomieścić 200 tys. mieszkańców. Jako pierwsze osiedle w tym wielkim organizmie miejskim, zamierzonym na miarę wymogów XXI w., powstaje już zespół Chełm-Orunia. Gdy mowa o Oruni, warto przypomnieć, iż w okresie międzywojennym zamieszkiwana była przez setki rodzin polskich, głównie kaszubskich. Czynna była tutaj od 1922 r. polska szkoła senacka, początkowo 1-klasowa z ok. 50 dziećmi. W tym samym roku otwarto w Oruni polską ochronkę Macierzy Szkolnej, skupiającą kilkadziesięcioro dzieci. Od 1934 r. istniały 3 klasy, do których uczęszczało około 130 dzieci. Kierownik oruńskiej szkoły - Władysław Świechocki zamordowany został w 1940 r. w Oranienburgu. Prócz szkoły i ochronki działały w Oruni liczne polskie organizacje, świetlica i chór. Wielu tutejszych działaczy zginęło z rąk hitlerowskich lub przeszło przez obozy koncentracyjne.

wczasy, Orunia, Gdańsk, Zatoka Gdańska