Turystyka w Polsce

Pałac Opacki w Oliwie

15 October 2011r.

Pośrodku parku i w bezpośrednim sąsiedztwie prezbiterium katedry oliwskiej wznosi się dwuskrzydłowy pałac, dawna siedziba opatów cysterskiego klasztoru w Oliwie. Przez kilkanaście lat po ostatniej wojnie był ruiną po pożarze, spowodowanym w 1945 r. przez uciekających hitlerowców. W pierwszej połowie lat sześćdziesiątych odbudowało pałac Muzeum Pomorskie w Gdańsku na siedzibę działu etnograficznego, który otwarto w 1965 r. w tzw. nowym pałacu, czyli południowym skrzydle, zaś wschodnie, czyli stary pałac oddany został po zakończeniu odbudowy Instytutowi Budownictwa Wodnego PAN. Jak wynika z notatki opata Kaspra Geschkau, wpisanej do kannałów klasztoru oliwskiego w 1579 r. ów pałac stanął na miejscu, na którym zwykli byli przemieszkiwać założyciele klasztoru, czyli książęta pomorscy. Jest to budowla częściowo gotycka, zapewne z XV w., z piwnicą zasklepioną krzyżowo. Fragmenty średniowiecznego muru ściany wschodniej pozostawiono nieo-tynkowane. W tym budynku bawił dwukrotnie, w 1594 i 1598 r., król Zygmunt III Waza. Pierwotnie był to obiekt parterowy, nadbudowany prawdopodobnie po pożarze w 1577 r. o piętro, później przebudowany. Pierwszy nowy pałac, jedynie parterowy, wzniósł na miejscu obecnego opat Jan Grabiński. Jego budowę zaczęto w 1637 r. W tym parterowym, nieproporcjonalnie długim budynku goszczona była z niezwykłym przepychem królowa Maria Ludwika Gonzaga, podążająca w 1646 r. z Francji przez Gdańsk do Warszawy. Za rządów opata F.M. Zaleskiego, przed 1740 r. wzniesiono nową, także jednokondygnacyjną siedzibę opatów. Jej nadbudowa i ukształtowanie w duchu rokoka nastąpiło prawdopodobnie około 1755 r. na polecenie opata Jacka Rybińskiego. Do 2 poł. XIX w. południowe pomieszczenia pałacu były w przyziemiu, otwarte w stronę parku, stanowiąc rodzaj letniej galerii, pełniącej rolę pawilonu ogrodowego. Zamknięto ten oryginalny element architektoniczny w 2 połowie XIX w., gdy w pałacu mieszkała księżniczka pruska z domu Hohenzollernów. W 1919 r., gdy w Gdańsku i Oliwie rozdzielane były posiadłości rządowe pruskie między Polskę i Gdańsk, dr Aleksander Majkowski zaproponował utworzenie w Pałacu Opackim Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego.Przyznania Polsce pałacu i parku w Oliwie domagał się również później w "Tygodniku Ilustrowanym" Antoni Chołoniewski, co powtórzyła za nim polska prasa w Gdańsku. Posiadłość tę przyznano jednak gminie oliwskiej, a ta - idąc za przykładem Sopotu - postanowiła w listopadzie 1920 r. otworzyć w pałacu kasyno gry i lokale towarzyszące. Wobec sprzeciwu władz nadrzędnych niefortunny pomysł Niemców oliwskich nie został zrealizowany. Upadła także sprawa założenia w pałacu polskiego muzeum. Pomysł podchwycili natomiast działacze niemieccy i w 1927 r. zorganizowali w nim stałą wystawę, obrazującą dzieje Gdańska i Pomorza Gdańskiego, oczywiście z punktu widzenia nacjonalistycznej nauki niemieckiej. Zbiory te spłonęły zapewne w czasie pożaru w 1945 r. lub zostały wywiezione. W odnowionym z pietyzmem rokokowym pałacyku poopackim mieści się wystawa pomorskiej, głównie kaszubskiej sztuki ludowej i galeria sztuki współczesnej.

Pałac Opacki, Oliwa, Gdańsk, zabytki, historia, Kaszuby, atrakcje, miejscowości